26-03-2008

Workshop zelf jerkbaits maken

Voorwoord
Beste roofvisvissers, in het gesloten seizoen willen sommigen van ons zich misschien toch blijven bezighouden met de roofvishobby. Misschien een leuke periode om zelf kunstaas te maken. Ik maak zelf al een paar jaar m’n eigen kunstaas en put hier enorme voldoening uit; vooral omdat ik aan m’n eigen jerkbaits vaak meer vang dan met gekochte jerkbaits. Door het zelf maken van je eigen jerkbaits, kan je een jerkbait maken die precies aan je eigen verwachtingen en eisen voldoet zoals: actie, hoe diep loopt de jerkbait, de kleur en de vormgeving.

Materialen

Alvorens te beginnen met het maken van een jerkbait, moeten we even bedenken welke materialen en gereedschappen we daarbij nodig hebben. Er van uit gaande dat we hout gebruiken als basismateriaal voor de jerkbait, rijst de vraag: welk soort hout is geschikt? Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar een niet te zware Meranti (dikte van bijna 2cm) omdat dit een duurzame houtsoort is en relatief makkelijk is te bewerken. Redceder en Ramin zijn ook hele goede houtsoorten. Zelfs vuren hout kan wel gebruikt worden. De zwaardere houtsoorten zoals Eiken, Beuken of de zwaardere soorten Meranti zou ik niet gebruiken omdat deze houtsoorten niet een hoog drijfvermogen hebben wat mijn inzien de actie vertraagt. Verder heb je nodig: roestvast stalen schroefoogjes of roestvast verenstaaldraad, verf, lak, plamuur, lood en evt. driedimensionale glazen of kunststof oogjes of stickers van oogjes; natuurlijk kun je de oogjes ook op de plug schilderen.

Gereedschappen
De gereedschappen die nodig zijn: een handfiguurzaag of een elektrische figuurzaag, schuurpapier of evt. een schuurmachine (liefst een kleine delta schuurmachine met een driehoekige schuurvoet), evt. een loodmal (zelf te maken uit klei, gips of hout) om zelf lood te gieten, kwastjes of penselen en een schaar om een shablo uit papier of dun karton te kunnen knippen, die je kunt gebruiken om bijv. baarsstrepen te spuiten op de flanken van je jerkbait.

Voorbereiding
Nu we al deze gereedschappen en materialen in huis hebben, gaan we aan de slag. Persoonlijk maak ik altijd een aantal schetsen/ontwerpen van verschillende vormen kunstaas net zo lang totdat ik een interessante schets heb getekend die ik wil gaan uitwerken. Ik knip de schets uit, leg het op het hout, teken er met een potlood omheen en vervolgens zaag ik de vorm uit. Nu heb je een tweedimensionale plug.

Afwerking

Je wilt er een wat natuurlijker vorm aan geven, dus nu komt het schuurpapier of schuurmachine of houtrasp/vijl goed van pas om vooral de boven en onderkant mooi af te ronden. Je kunt evt. ook nog reliëf aanbrengen in je jerkbait, zoals bijv. kieuwdeksels; dit is wel extra veel werk maar maakt de plug wel een beetje natuurgetrouwer en mooier. Als je driedimensionale ogen gebruikt, krijg je een mooi resultaat als je eerst oogkassen uitboort, zodat de driedimensionale ogen er verzinkt in komen te zitten en er precies in passen. Gebruik je oogjes met een diameter van bijv. 10 mm dan gebruik je een boor van 10 mm. en boor je slechts een paar mm. in de kop van de jerkbait (beetje afhankelijk van de dikte van de oogjes). Zolang de jerkbait nog tweedimensionaal is, boor ik op de plek waar ik de oogkassen ga uitboren, altijd een klein gaatje (met bijv. een 3 mm boortje) dwars door de jerkbait zodat de ogen precies symmetrisch tegenover elkaar komen te zitten, dit gaatje vul ik later weer op met een dun stukje rondhout of plamuur, om dan pas met een speedboor of houtboor de oogkassen te boren; het centerpunt van deze boren past mooi in het voorgeboorde 3 mm gaatje.

Voorlopig uitloden
 Nu komt de volgende stap: het uitloden van de plug of jerkbait. Ik pak altijd een emmer water en met touwtjes of elastiek hang ik lood onder aan de jerkbait, ook de schroefoogjes, splitringen en dreggen hang ik samen met het lood onder aan de plug al dan wel of niet gemonteerd. Vervolgens doe je de plug in de emmer met water en kijkje hoe snel de plug of jerkbait afzinkt. Zinkt het zaakje te snel af naar de bodem van de emmer? dan haal je er simpelweg wat lood van af of omgekeerd hang je er wat lood bij aan. Het meest ideale is wanneer de jerkbait mooi horizontaal afdaalt; is mooier te vissen bij het binnen tikken van de jerkbait en geeft de jerkbait naar mijn mening meer vangkracht als deze bij niet binnen tikken afzinkt.

Definitief uitloden

Als alles naar wens is, dan moet het lood perfect verdeeld en verwerkt worden met de jerkbait. Dit kun je op verschillende manieren doen. Je kunt gaten boren in de onderkant van de jerkbait (onder  de voorkant en onder de achterkant) waar je het lood ingiet, of je hebt voorgegoten loodstaafjes(evt. zelf gegoten) die je in de gaten drukt. Loodgieten doe ik met een oude eetlepel waarvan ik de punt van de lepel iets smaller gebogen heb. Ventileer wel goed met loodgieten want looddampen schijnen nogal giftig te zijn. Een andere methode is een dik strookje lood aan de gehele onderkant van de jerkbait vastlijmen met Bizonkit; voordeel van deze methode is dat je de jerkbait wat makkelijker kunt uitloden doordat je met een schuurmachine of iets dergelijks er makkelijk wat lood kunt afschuren tot het gewenste resultaat is bereikt. Nu het lood verenigt is met de jerkbait, moet de plek of plekken waar het lood op of in de jerkbait zit worden bijgwerkt met plamuur. Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar een snel hard wordende 2 componenten epoxy hars, een goeie autoplamuur kan ook. Is de plamuur goed uitgehard dan dit met schuurpapier of schuurmachine mooi afwerken.

Bovenste jerkbait: loodstrip gemonteerd op de onderkant

Daaronder een jerkbait in de grondverf.

Grondverf
Als we de jerkbait hebben uitgelood en de schroefoogjes ( evt. met lijm)  hebben ingedraaid, moeten we de jerkbait schuren en in de grondverf zetten. Ik persoonlijk zet een jerkbait altijd 3 tot 4 keer in de grondverf en tussen elke keer dat ik de jerkbait in de grondverf zet, schuur ik deze steeds mooi glad. Het is wat meer werk maar het resultaat is er dan ook naar: een prachtige afgewerkte gladde jerkbait.

Kleur

Nu de jerkbait is voorzien van schroefoogjes, lood en grondverf,  heeft de jerkbait nog twee belangrijke behandelingen te ondergaan: de jerkbait moet nog in de gewenste kleur geverfd of gespoten worden en de jerkbait moet daarna nog afgelakt worden. Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar het verfspuiten/airbrushen van de jerkbait, maar ik denk dat met de kwast of penseel ook hele mooie resultaten behaald kunnen worden. Als ik gebruik maak van spuitbussen of airbrush, en ik wil bijv. een baarspatroon aanbrengen, dan knip ik meestal uit een stukje dubbel papier de strepen van de baars uit en plak ze met fotolijm ook wel rubbercement (Collall) vast aan beide kanten van de jerkbait om vervolgens met de spuitbus er overheen te spuiten. Fotolijm heeft als voordeel dat het niet uithard en makkelijk te verwijderen is zonder er verf  los komt van de jerkbait. Natuurlijk had ik de basiskleur van de jerkbait eerst aangebracht. Een belangrijke tip bij het verven van een jerkbait is: breng de lichtste kleuren eerst aan en dan pas de donkerder kleuren, anders krijg je een kleur niet meer dekkend, dan zie je de donkere kleur telken weer door de lichte kleur heen komen. Je kunt natuurlijk ook een schubpatroon aanbrengen als je de jerkbait gaat spuiten. Hiervoor heb je fijnmazige netjes/netting nodig zoals bijv. een sinaasappelnetje. Dit netje knip je op maat en bevestig je met fijne haarklemmetjes om de te spuiten jerkbait. Hierbij heb ik weer een persoonlijke tip: Als je een dun netje gaat overspuiten, kan het resultaat soms wat teleurstellend zijn: op sommige plekken vervaagt het schubpatroon; de lijntjes zijn niet meer zichtbaar. Mijn tip is daarom als volgt: spuit eerst één of twee keer op het netje/netting en laat het goed opdrogen alvorens je het gaat gebruiken voor je jerkbait. Het netje/netting heeft nu iets bredere vezels door de verf die er opgespoten is.

Aflakken

Nu de jerkbait z’n kleur heeft gekregen, voorzien is van je signatuur en naam van de jerkbait, moet de jerkbait 24 uur of langer goed drogen. Na het plaatsen van de plakoogjes of driedimensionale oogjes, kan de jerkbait afgelakt worden. Gebruik wel waterbestendige lak! Dit aflakken doe ik bij voorkeur ook drie keer,  en net als met het grondverven, in de tussentijd weer een beetje gladschuren met fijn schuurpapier. Dit doe ik ook weer voor een mooier en gladder resultaat en bovendien hecht een volgende laklaag dan weer beter. Meerdere lagen beschermen de jerkbait beter tegen beschadigingen. Een beschadigde jerkbait kan gaan lekken en gaat dieper lopen. Hierna nog even de lak uit de schroefoogjes schrapen met een puntig schaartje of mesje, de splitringen en dreggen monteren en de jerkbait is klaar voor gebruik.

Nawoord
Bij het zelf maken van kunstaas is motivatie, een beetje geduld en improvisatie vereist om uiteindelijk tot het gewenste resultaat te komen. In het verleden heb ik wel  kunstaas gemaakt waar ik dagen mee bezig geweest was maar waarvan de actie of de kleur uiteindelijk niet het gewenste resultaat opleverden; dit zag ik als een leerproces en bracht verbeteringen aan en vaak kreeg de jerkbait een andere kleur; wel veel werk maar dat had ik er voor over omdat ik dan ineens een vanger had gecreëerd. Veel mensen zullen dan waarschijnlijk afhaken. Als je niet handig bent en je hebt ook niet veel gereedschap maar je bent wel gemotiveerd dan is het toch mogelijk om zelf een jerkbait te gaan maken; een tip is dan: houd het ontwerp zo simpel mogelijk. Ik heb thuis een enorme collectie kunstaas en het is mij gebleken dat het kunstaas wat er het meest gelikt uitziet en ook het meeste geld heeft gekost, het slechtst vangt! Dit is kunstaas wat meer roofvissers vangt dan roofvissen; de actie is wel goed, de kleur is prachtig en toch vang je er niet of zelden aan; er wordt veel geld verdient in de hengelsportindustrie en er komt dan ook elke maand wel weer een nieuw soort kunstaas op de markt. Mijn meest eenvoudig uitziende pluggen en jerkbaits vangen de meeste vis. Zelf gemaakt kunstaas waar goed aan gevangen wordt, is naar mijn mening het kostbaarste bezit in de kunstaasdoos en geeft een dubbele voldoening. En als je een eigen creatie hebt gemaakt dat nergens te koop is, dan heb je ook niet meer te maken met dressuur: sommige snoeken kennen veel verkocht kunstaas al en hadden daar vervelende ervaringen mee en pakken dat kunstaas niet meer. Sommige materialen zijn niet te koop bij de doe-het-zelf winkels zoals de roestvast stalen schroefoogjes (standaard maat 6). Ook de 2 componenten afwerklak: Envirotex Lite en de plakoogjes heb ik allemaal via internet besteld bij Lureparts.nl in Nederland en kreeg deze materialen altijd binnen een week binnen.

Ik wens iedereen die dit gaat proberen heel veel succes toe.

M.v.g,
Harrie van Veen.